Koşullu salıverilme

Koşullu salıverilme, infaz edilen cezanın kanundaki oranının tamamlanması ve iyi hâlin varlığı hâlinde hükümlünün dışarıda, denetim altında tutulmasıdır. Deli Hukuk Bürosu’nda bu başlık, “tarih geldi, çıkar” diye anlatılmaz. Oran, suçun türü, mükerrirlik ve özel hükümlerle değişir.

5275 sayılı Kanun, koşullu salıverilmenin şartlarını ve usulünü çizer. Aileler çoğu zaman tek bir takvim günü ezberler. Ezber, dosyadaki disiplin cezası, idare ve gözlem kurulu raporu veya suçun tabi olduğu özel rejimle bozulabilir. Bu yüzden ilk iş, hükmün kesinleşme belgesi, infaz kâğıdı ve kurum evrakının okunmasıdır. İnfaz hukuku yazısı, bu işin çatısıdır.

İnfaz oranı ve özel rejimler

Kanun, kural infaz oranını belirler; bazı suçlar için farklı rejimler öngörür. Terör, cinsel dokunulmazlığa karşı belirli suçlar, örgüt bağlantılı hükümler gibi dosyalarda koşullu salıverilme fiilen daralabilir veya farklı şartlara bağlanabilir. Bu daralma, mahkeme aşamasında konuşulmamışsa infazda sürpriz gibi durur. Deli Hukuk Bürosu, ceza hukuku hükmü ile infaz rejimini aynı avukatın elinde tutarak bu sürprizi azaltır.

Mükerrirlik, tekerrür hükümleri ve mahkeme kararındaki nitelendirme, oranı etkiler. “İlk hükmüm” sanılan dosyada eski kesinleşmiş bir mahkûmiyet çıkabilir. Evrak eksikse tahmin yürütülmez; eksik belgenin nereden tamamlanacağı söylenir.

İyi hâl

İyi hâl, disiplin cezasının hiç olmaması demek değildir. İdare ve gözlem kurulu; hükümlünün kurum içi tutumunu, programlara katılımını, pişmanlık değerlendirmesini ve dosyadaki diğer unsurları yazar. Kurul kararı, otomatik kapı açmaz. Karara karşı infaz hâkimliğine başvuru hakkı vardır. Başvuru, “haksızlığa uğradım” cümlesiyle değil, evraktaki somut dayanaklarla yapılır.

Disiplin cezası, koşullu salıverilmeyi geciktirebilir. Cezanın usulü, tebliği ve itirazı ayrı bir iştir. Cezaevi içinde sözlü şikâyet, dosyada iz bırakmaz. Yazılı başvuru ve infaz hâkimliği yolu, bu işin usulüdür.

Denetim ve ihlal

Koşullu salıverilen hükümlü, dışarıda denetim altındadır. Yükümlülükler, denetimli serbestlik müdürlüğü eliyle de yürüyebilir. Yeni bir suç, yükümlülüğün kasten ihlali veya kaçma, koşullu salıverilmenin geri alınmasına yol açabilir. Geri alma, otomatik “yeniden içeri” demek olsa da, usul ve savunma hakkı vardır. Aileler bu aşamada panikle evrakı yarım bırakır. Yarım evrak, yarım savunmadır.

Açık infaza ayrılma, koşullu salıverilmenin ön basamağı gibi görünür. Açık rejim, serbestlik değildir. Açığa ayrılmama kararı da infaz hâkimliğine taşınabilir. Kararın gerekçesi, “idare böyle uygun gördü” diye geçiştirilmez.

İstanbul’da takip

Hükümlü Silivri veya başka bir kurumda, ailesi Bahçelievler’de olabilir. Evrakın hangi kâtiplikte, hangi kurulda durduğu, telefonla “baktık, yok” cevabının asıl sebebidir. Avukat Erol Deli, bu dağınıklığı müvekkile anlatır; beklenen evrakı sorar; olmayan hakkı vaat etmez.

Ödül izin ve mazeret izni, koşullu salıverilmeden ayrı başlıklardır. İzin kullanılmamış olması, oranı kendiliğinden değiştirmez. Kullanılan iznin ihlali ise ayrı bir disiplin ve infaz konusu olabilir. Bu ayrım, aileye tek cümlede karıştırılmadan anlatılır.

Yatar hesap cetveli, infaz kâtipliğinin ürettiği bir belgedir. Cetveldeki hata, “sistem böyle vermiş” diye kapanmaz. Hatalı gün, yazılı başvuruyla düzeltilir. Deli Hukuk Bürosu, cetveli müvekkilin ezberiyle değil, hükmün kesinleşme belgesiyle karşılaştırır.

Mahkeme kararındaki mahsup, tutuklulukta geçen süre ve fiili infaz hesabı, ailelerin ezberlediği günden farklı bir tablo çıkarabilir. Hesap, infaz kâğıdı üzerinden yapılır; WhatsApp’taki “şu gün çıkar” bilgisi evrak yerine geçmez. Eksik mahsup varsa, bunun düzeltilmesi infaz hâkimliği veya ilgili merci eliyle istenir.

Koşullu salıverilme, mahkemenin verdiği hükmü silmez. Hüküm durur; infaz biçimi değişir. Bu ayrım, aileye sakin cümleyle söylenir. Deli Hukuk Bürosu’nun işi, kanunun açtığı kapıyı usulüne uygun çalmak ve kapalı kapıyı açıkmış gibi göstermemektir. Avukat Erol Deli, ceza hükmü ile infaz evrakını aynı dosyada tutar.