Gözaltı ve ifade

Gözaltı ve ifade, ceza dosyasının en kırılgan saatleridir; çünkü ilk tutanak, sonraki iddianamenin ve duruşmanın omurgası olur. Deli Hukuk Bürosu’nda bu aşama, “avukat duruşmada gelir” işi olarak görülmez. Müdafi, ifade alınmadan önce görüşür.

CMK, yakalanan kişiye suçun niteliğinin bildirilmesi, susma hakkı, müdafi seçme veya barodan müdafi isteme hakkı ve yakınlarına haber verme hakkını tanır. Bu haklar, tutanağın dipnotunda durur. Uygulamada kişi, yorgun, korkmuş veya “bir an önce evine gitmek” isteyen hâlde konuşur. Konuşulan her cümle, evde unutulmuş sayılmaz. Yazılır.

Gözaltı ne demektir

Gözaltı, yakalama sonrası Cumhuriyet savcısının emriyle kişinin işlemlerin tamamlanması için tutulmasıdır. Süre, kanunda sınırlıdır. Toplu suçlarda uzatma usulü ayrıdır. Aileler “kaç gün tutulabilir” diye sorar. Cevap, somut suç ve savcı emrine göre değişir; evde tahminle verilmez. Asıl olan, süre dolduğunda serbest bırakma veya sevk işlemidir. Süre dolduğu hâlde tutma, hukuka aykırılıktır.

Gözaltı biriminde arama, sağlık kontrolü, parmak izi ve fotoğraf işlemi yapılır. Sağlık raporu, darp iddiasının belgesidir. Rapor alınmadan “bir şey yok” denmez. Rapor ile kişinin beyanı çelişiyorsa, bu çelişki dosyaya işlenir. Avukat Erol Deli, bu evrakı sonradan değil, mümkünse işlem sırasında görür.

İfade ve susma hakkı

İfade, serbest iradeyle verilir. Zor, tehdit, yorgun bırakma, vaat ile alınan beyan, delil değerini kaybeder. Müdafi, ifade odasında susma hakkının kullanılmasını da, sınırlı ve kontrollü anlatımı da dosyanın hâline göre tercih eder. “Her şeyi anlat, masumiyetin anlaşılsın” tavsiyesi, her dosyada doğru değildir. Özellikle örgütlü suçlar ve uyuşturucu madde suçlarında isim vermek, iştirak tablosunu büyütür.

Müdafi ile görüşme kayda alınamaz, dinlenemez. CMK m.154 bunu açık yazar. Aksi uygulama, savunma hakkının ihlalidir. Görüşme, “ne söyleyeyim” ezberi değil, dosyada ne olduğu bilinmeden konuşmama disiplinidir. Kolluk, dosyayı göstermiyorsa, bu durum tutanağa geçirilir.

Tutuklama ve sevk

Gözaltı sonrası sevk, kural olarak nöbetçi sulh ceza hâkimliğinedir. Bahçelievler ve Yenibosna hattında bu, çoğu zaman Bakırköy Adliyesi’dir. Tutuklama, kuvvetli suç şüphesi ve tutuklama nedeni somut olgularla tartışılır. Adli kontrol, yurt dışı yasağı, imza: bunlar tutuklamanın alternatifi olarak yazılır. “Suç ağır” cümlesi, tek başına neden değildir.

Tutuklama kararına itiraz hakkı vardır. İtiraz, kararı öğrenmeden işlemeyen bir haktır. Bu yüzden kararın tebliği ve dosyadaki gerekçe, aynı gün okunur. Ceza hukuku dosyasının geri kalanı, bu ilk kararla şekillenir. Tahliye talebi, duruşma gününe ertelenmek zorunda değildir.

Ailenin yapması gereken

Yakını gözaltına alınan kişi, önce birimi ve suçlamayı öğrenmeye çalışır. İfade saatini teyit eder. Müdafi istemeden verilen beyanın sonradan düzeltilmesi güçtür. Deli Hukuk Bürosu, bu hattı WhatsApp ve telefon üzerinden alır. Görüşmeler Avukatlık Kanunu m.36 kapsamında gizlidir.

Tercüman hakkı, Türkçe bilmeyen şüpheli için vardır. Tercümansız alınan ifade, irade serbestisini zedeler. Bu husus, sonradan “anladım” denerek kolay kapanmaz. Tutanaktaki dil ve tercüman kaydı, ilk bakılan satırlardandır.

Yakınlara haber verme hakkı, uygulamada “sonra ararız” diye ertelenir. Erteleme, kanunun tanıdığı hakkı ortadan kaldırmaz. Haber verilmediyse bu husus tutanağa ve sonraki itiraza işlenir. Aile, birimi öğrendiğinde müdafii bekletmeden arar; bekletilen saat, ifade saatidir.

İlk ifadenin ardından soruşturma devam eder. Kısıtlama kararı varsa müdafiin dosyayı görmesi sınırlanabilir. Sınırlamanın kapsamı ve itiraz imkânı ayrıca bakılır. Bu evre, ağır ceza avukatı işi olan dosyalarda daha da kritiktir. Büro, dosyayı başka avukata devretmez; ailenin her seferinde hikâyeyi baştan anlatmasına yol açmaz.