Denetimli serbestlik

Denetimli serbestlik, cezanın veya yükümlülüğün cezaevi dışında, belirli şartlarla toplum içinde yerine getirilmesidir. Deli Hukuk Bürosu’nda bu rejim, “tahliye oldu, dosya kapandı” diye rafa kalkmaz. İmza, adres, eğitim veya tedavi yükümlülüğü, kâğıt üzerinde basit; ihlalde ise infazın seyrini değiştiren işlerdir.

5402 sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu ile 5275 sayılı infaz kanunu, bu alanı birlikte düzenler. Hükümlü açık infazdan denetimli serbestliğe geçebilir; bazı hâllerde mahkeme kararıyla yükümlülük de kurulabilir. Kullanıcı uyuşturucu dosyalarındaki tedavi–denetim yükümlülüğü, uyuşturucu madde suçları yazısıyla kesişir. Aynı kelime, farklı dosyalarda farklı usul demektir.

Kapalıdan açığa, açığa denetimliye

Aileler basamakları karıştırır. Kapalı kurum, açık kurum, denetimli serbestlik, koşullu salıverilme: her biri ayrı karardır. Açığa ayrılmadan denetimli serbestlik beklenmemelidir; kanunun öngördüğü sıra ve şartlar dosyaya bakılarak konuşulur. “Komşunun oğlu çıktı, bizimki de çıkar” cümlesi, hukuk değildir.

Açık infazdaki yükümlülük ihlali, kapalıya iadeye yol açabilir. Denetimli serbestlikteki ihlal, infazın yeniden cezaevinde devam etmesine sebep olabilir. Bu geri dönüşler, panik anında telefonla çözülmez. Müdürlük tutanağı, mazeret belgesi, tebligat tarihi: bunlar yazılı savunmanın malzemesidir.

Yükümlülükler

İmza, belirli gün ve saatte müdürlükte bulunmaktır. Kaçırılan imza, “unuttum” diye kapanmayabilir. Hastalık, ulaşım, tebligatın geç ulaşması gibi mazeretler, belgelenir ve zamanında bildirilir. Adres değişikliği bildirilmezse, kişi kaçmış gibi yazılabilir. Bu yazım, sonraki hâkimlik kararının gerekçesi olur.

Eğitim, meslek edindirme, kamu hizmeti, tedavi ve alkol–madde programı gibi yükümlülükler, kararda durur. Programın fiilen açılmamış olması ile hükümlünün gitmemesi farklı şeylerdir. Kurumun kapasitesi, randevu evrakı ve hükümlünün tutumu ayrı bakılır. İnfaz hukuku burada, mahkeme dilinden çok idare dili konuşur.

İhlal ve infaz hâkimliği

İhlal raporu geldiğinde, hükümlü çoğu zaman son anda öğrenir. Öğrenme anı, savunma hakkının başladığı andır. Gerekçesiz sessizlik, ihlalin kabulü gibi okunabilir. Deli Hukuk Bürosu, tutanağı ister; mazereti belgeler; infaz hâkimliğine giden yolda evrakı tamamlar.

Koşullu salıverilme ile denetimli serbestlik bazen aynı dönemde iç içe yürür. Aile, iki ayrı birimle konuşurken kimden neyin beklendiğini karıştırır. Büronun işi, bu karışıklığı tek evrakta toplamak ve müvekkile kimin hangi kâğıdı beklediğini söylemektir.

Bahçelievler’den takip

İstanbul’da denetimli serbestlik müdürlükleri ilçelere dağılır. Hükümlünün bildirilen adresi, hangi müdürlüğün yetkili olduğunu belirler. Adres, fiilen oturulan yerle uyuşmuyorsa, imza günü kaçmış gibi durur. Avukat Erol Deli, bu uyumsuzluğu ilk görüşmede sorar. Sormadan dilekçe yazılmaz.

Elektronik kelepçe veya konutunu terk etmeme gibi yükümlülükler, bazı dosyalarda karara bağlanır. Cihaz arızası ile ihlal birbirine karıştırılmamalıdır. Arıza tutanağı yoksa, sonradan “cihaz bozuldu” demek yetmeyebilir. Deli Hukuk Bürosu, bu tutanağın birimini müvekkile önceden söyler.

Program randevusu ile imza gününün çakışması sık görülür. Hükümlü birini kaçırıp diğerine gittiğinde, tutanak yine ihlal diye yazılabilir. Bu çakışma, müdürlüğe önceden bildirilmediyse sonradan anlatmak zorlaşır. Bildirim evrakı, savunmanın parçasıdır. Deli Hukuk Bürosu, bu evrakın kopyasını müvekkilden ister; yoksa “söyledim” cümlesine dayanmaz.

Tebligat, çoğu ihlal dosyasının asıl meselesidir. Müdürlüğün yazısı eski adrese gitmiş, kişi yeni evde oturuyorsa, “gelmedi” ile “kaçtı” birbirine karışır. Tebligat parçası, savunmanın ilk belgesidir. Bu belge yoksa tahminle dilekçe yazılmaz; parçanın nereden tamamlanacağı söylenir.

Denetimli serbestlik, mahkûmiyeti silmez. Toplum içinde infazdır. Bu cümle, müvekkile hem umut hem sınır olarak söylenir. Deli Hukuk Bürosu, kanunun açtığı bu yolu usulüne uygun yürür; ihlali yok saymaz, olmayan hakkı da vaat etmez. Görüşmeler randevu iledir; cezaevi ve müdürlük evrakı aynı avukatın elindedir.